Evlilik birliği, eşlerin birlikte yaşamalarını, birbirlerine sadık kalmalarını ve ortak bir yaşamı paylaşmalarını hukuki bir zorunluluk haline getirir. Ancak zaman zaman eşler arasındaki anlaşmazlıklar, taraflardan birinin ortak konutu terk etmesine veya diğer eşi evden uzaklaştırmasına neden olabilmektedir. Türk Medeni Kanunu (TMK), bu gibi durumların önüne geçmek ve evlilik birliğinin keyfi şekilde sonlandırılmasını engellemek amacıyla özel bir boşanma sebebi düzenlemiştir.
İşte bu noktada terk nedeniyle boşanma, kanunda sayılan özel ve mutlak boşanma sebeplerinden biri olarak karşımıza çıkar. Ortak konutun haklı bir sebep olmaksızın terk edilmesi veya diğer eşin ortak konuta dönmesinin engellenmesi, evlilik akdinin temelden sarsılmasına yol açar. Bu süreç, sadece evlilik bağının kopmasıyla sınırlı kalmayıp, eşler arasındaki ekonomik ve mali bağların koparılacağı mal paylaşımı davası üzerinde de doğrudan etkiler doğurur.
Bu rehber niteliğindeki makalemizde, terk nedeniyle boşanma davasının şartlarını, terk ihtarının (çağrısının) hukuki usulünü, terke dayalı boşanmanın mal paylaşımı davasına ve katılma alacağına etkilerini son Yargıtay içtihatları ve aile hukuku prensipleri doğrultusunda kapsamlı bir şekilde inceleyeceğiz.
Türk Medeni Kanunu m. 164 Kapsamında Terk Nedeniyle Boşanma
Türk Medeni Kanunu’nun 164. maddesinde düzenlenen terk, eşlerden birinin evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla diğerini terk etmesi veya haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmemesi durumudur.
Terk Sebebinin Hukuki Niteliği
Aksine bir hüküm bulunmadıkça terk sebebi, özel ve mutlak bir boşanma sebebidir. Buradaki “mutlaklık”, terkin varlığı kanıtlandığında hakimin evlilik birliğinin temelden sarsılıp sarsılmadığını, ortak hayatın çekilmez hale gelip gelmediğini araştırmasına gerek kalmadan boşanmaya karar vermek zorunda olması anlamına gelir. Ancak bu davanın açılabilmesi son derece sıkı ve şekli şartlara bağlanmıştır.
Hangi Durumlar Terk Sayılır?
Kanun metni incelendiğinde terkin iki farklı şekilde gerçekleşebileceği görülmektedir:
- Eşin Ortak Konutu Doğrudan Terk Etmesi: Eşin, sırf evlilik yükümlülüklerinden kaçmak veya birlikte yaşamaya son vermek amacıyla ortak konuttan ayrılması ve geri dönmemesi.
- Eşin Ortak Konuta Dönmesini Engellemek: Terk eylemi her zaman evi terk eden tarafça gerçekleştirilmez. Diğer eşi ortak konutu terk etmeye zorlayan, onu eve almayan, kilitleri değiştiren veya evden kovan eş de hukuken terk etmiş sayılır.
Terk Nedeniyle Boşanma Davasının Şekli Şartları ve Usulü
Terk nedeniyle boşanma davası açabilmek için kanunda öngörülen sürelerin ve ihtar usulünün eksiksiz yerine getirilmesi şarttır. Usulde yapılacak en ufak bir hata davanın esastan reddedilmesine sebep olur.
1. En Az 6 Aylık Ayrılık Süresi
Dava açılabilmesi için terk eyleminin üzerinden en az altı ay geçmiş olması ve bu ayrılığın aralıksız devam etmesi gerekir. Altı aylık sürenin ilk dört ayı dolmadan ihtar çekilemez; ihtar çekildikten sonra da terkedilen eşe eve dönmesi için iki aylık ek süre tanınır.
2. Terk İhtarı (Samimi Çağrı) Şartı
Evi terk eden eşe, dördüncü ayın sonunda aile mahkemesi veya noter aracılığıyla resmi bir ihtarname gönderilmelidir. Terk ihtarında şu unsurlar mutlaka yer almalıdır:
- Eve dönmesi istenen eşe iki aylık yasal süre tanınmalıdır.
- Dönülecek evin adresi açıkça gösterilmelidir.
- Dönüş için gerekli yol ve konaklama masraflarının önceden konutuna veya banka hesabına yatırıldığı belirtilmelidir.
- Konutun anahtarının nerede olduğu veya nasıl temin edileceği açıklanmalıdır.
- İhtarın samimi bir davet olması, amacı dışında (sırf dava açmak için) çekilmemiş olması gerekir.
3. Bağımsız ve Uygun Bir Ortak Konutun Varlığı
Davet edilen konutun bağımsız olması, eşin ailesiyle veya 3. kişilerle yaşamak zorunda kalmayacağı, tüm meşrubat ve eşyaları tamamlanmış, ailenin yaşam standartlarına uygun bir konut olması zorunludur. Aksi halde terk ihtarı geçersiz sayılır.
Terk Nedeniyle Boşanmada Kusur Dereceleri ve Sonuçları
Boşanma davalarında tarafların kusur durumu, tazminat, nafaka ve mal paylaşımı davalarında belirleyici rol oynar.
Evi Terk Eden Eş Her Zaman Kusurlu Mudur?
Her evi terk eden taraf kusurlu sayılmaz. Eğer bir eş, can güvenliği tehdit altında olduğu, fiziki veya psikolojik şiddet gördüğü için evden ayrılmışsa, bu terk eylemi haklı bir sebebe dayanır. Evi terk etmekte haklı sebepleri olan eşe karşı terke dayalı boşanma davası açılamaz.
Terk İhtarının Kusuru Aklaması (Af Niteliği)
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre; eşine terk ihtarı gönderen taraf, o tarihe kadar gerçekleşmiş olan tüm kusurları ve olayları affetmiş veya hoşgörüyle karşılamış sayılır. Bu durum uygulamada son derece kritiktir:
Örnek: Eşiniz size hakaret etmiş, sadakatsizlik göstermiş ancak daha sonra evi terk etmiş olsun. Siz ona terk ihtarı çekip “Eve dön” derseniz, geçmişteki hakaret ve sadakatsizliği affetmiş sayılırsınız. Artık o olaylara dayanarak genel sebepli boşanma davası açamazsınız.
Terk Nedeniyle Boşanma Davasında Mal Paylaşımı Esasları
Eşler arasındaki evlilik akdi sona erdiğinde, evlilik süresince edinilen mal varlığının nasıl bölüşüleceği sorusu gündeme gelir. Türk hukukunda 1 Ocak 2002 tarihinden bu yana yasal mal rejimi Edinilmiş Mallara Katılma Rejimidir.
Mal Paylaşımı Davası Ne Zaman Açılır?
Mal paylaşımı davası, boşanma davasıyla birlikte açılabileceği gibi ayrı bir dava olarak da ikame edilebilir. Ancak mal paylaşımı davasının görülebilmesi ve esasa ilişkin karar verilebilmesi için boşanma davasının kesinleşmesi beklenir (bekletici mesele yapılır).
Edinilmiş Mal ve Kişisel Mal Ayrımı
Mal paylaşımında temel mantık, eşlerin evlilik içinde emek vererek karşılığını aldıkları mal varlığı değerlerinin (edinilmiş mallar) yarı yarıya paylaşılmasıdır.
- Edinilmiş Mallar: Çalışma karşılığı olan edinimler, sosyal güvenlik ödemeleri, kişisel malların gelirleri (örneğin miras kalan evin kirası) vb.
- Kişisel Mallar: Evlilik öncesi sahip olunan mallar, miras yoluyla kalan değerler, karşılıksız kazandırmalar (bağışlar) ve manevi tazminat alacakları.
Terkin Mal Paylaşımı ve Katılma Alacağına Etkisi
Eşlerden birinin ortak yaşamı terk etmesi, mal paylaşımında artık değer üzerindeki artık değer oranlarını ve alacak miktarlarını etkileyebilir.
Terk Nedeniyle Boşanmada Zina ve Cana Kast İstisnası Uygulanır Mı?
TMK m. 236/2 uyarınca, zina veya cana kast nedeniyle boşanma hallerinde hakim, kusurlu eşin artık değerdeki pay oranını hakkaniyete uygun olarak azaltabilir veya tamamen kaldırabilir. Ancak terk nedeniyle boşanma vakalarında bu özel hüküm doğrudan uygulanmaz. Terk nedeniyle boşanma gerçekleşse dahi prensip olarak yasal mal rejimi tasfiyesi yarı yarıya (%50) kuralına göre yapılır.
Terk Eden Eşin Mal Kaçırma Girişimleri
Terk eden eş, ortak konuttan ayrıldıktan sonra boşanma davası açılacağını öngörerek mal varlığını üçüncü kişilere devretme eğilimine girebilir. Bu gibi durumlar mal tasfiyesinde Eklenecek Değerler (TMK m. 229) kapsamında değerlendirilir:
- Mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan yapılan karşılıksız kazandırmalar,
- Diğer eşin katılma alacağını azaltmak amacıyla yapılan devirler.
Terk eden eşin bu şekilde devrettiği mallar, mal paylaşımı hesabında sanki elden çıkarılmamış gibi hesaba dahil edilir ve diğer eşin hakkı korunur.
Terk Döneminde Edinilen Malların Durumu
Terk davasında sıklıkla karşılaşılan en karmaşık hususlardan biri de, ayrılık süresi boyunca edinilen malların akıbetidir.
Mal Rejimi Ne Zaman Sona Erer?
TMK m. 225/2 uyarınca; mahkemece boşanmaya karar verilmesi halinde, mal rejimi dava tarihi itibarıyla sona erer. Dolayısıyla, fiili terk tarihinden boşanma davasının açıldığı tarihe kadar geçen süre boyunca edinilen mallar kural olarak hala edinilmiş mal sayılır.
Hakkaniyet ve Değer Artış Payı
Eğer terk eden eş, ayrı yaşadığı dönemde kendi emeğiyle bir mal edinmişse veya diğer eş terk süresince ailevi yükümlülüklerini yerine getirmeyip eşini finansal olarak yalnız bıraktıysa, mal paylaşımı davasında hakkaniyet ilkeleri ve borçlandırmalar devreye girer. Karmaşık ve uzmanlık gerektiren bu süreçte hak kaybına uğramamak için tecrübeli bir hukuk bürosundan profesyonel destek almanız faydalı olacaktır. Bu kapsamda Üsküdar Hukuk Bürosu deneyimli avukat kadrosu ile size yardıma hazırdır.
Terk Nedeniyle Boşanmanın Çocuklar ve Velayet Üzerindeki Etkileri
Boşanma davalarının en hassas boyutunu velayet düzenlemeleri oluşturur. Hakim, velayet kararı verirken her zaman çocuğun üstün yararını (üstün menfaatini) temel kriter olarak alır.
Evi Terk Eden Tarafa Velayet Verilir Mi?
Evi terk eden tarafın terkteki amacı ve ayrılık sürecindeki tutumu velayette belirleyicidir:
- Sırf kendi özgür yaşamı için çocuklarını geride bırakıp evi terk eden eşin velayeti alma şansı oldukça düşüktür.
- Ancak şiddet gördüğü için çocuklarını da yanına alarak evi terk etmek zorunda kalan eş için terk eylemi kusur teşkil etmez ve velayet kendisine verilebilir.
İştirak Nafakası
Velayet kendisine verilmeyen taraf, çocuğun bakım, eğitim ve sağlık giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır. Terk eden eş, işsiz kalsa dahi çocuk için asgari düzeyde de olsa iştirak nafakası ödemekle yükümlü tutulur.
Terk Nedeniyle Boşanma Davalarında Tazminat ve Nafaka
Terk sebebiyle açılan boşanma davalarında maddi-manevi tazminat ve yoksulluk nafakası talepleri de sıklıkla gündeme gelir.
Maddi ve Manevi Tazminat
Haklı bir sebep olmaksızın terk edilen eş, evlilik birliğinin bitmesinden doğan mevcut ve beklenen menfaatleri zedelendiği için maddi tazminat; uğradığı manevi çöküntü ve kişilik haklarının zedelenmesi sebebiyle manevi tazminat talep edebilir. Terk eden ve ihbara rağmen haklı bir mazereti olmaksızın dönmeyen eş ağır kusurlu kabul edildiği için tazminat ödemekle yükümlü kılınır.
Yoksulluk Nafakası
Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan taraf, geçimi için diğer taraftan yoksulluk nafakası isteyebilir. Ancak yoksulluk nafakası alabilmenin en temel şartı kusurun daha ağır olmamasıdır. Terk eden ve ihbara uymayan eş ağır kusurlu sayılacağı için kendisi lehine yoksulluk nafakasına hükmedilmesi mümkün değildir.
Sıkça Sorulan Sorular
Eşim evi terk etti, ertesi gün terk davası açabilir miyim?
Hayır. Terk nedeniyle boşanma davası açabilmek için terk eyleminin üzerinden en az 6 ay geçmiş olması gerekmektedir. İlk 4 ay dolmadan terk ihtarı dahi çekilemez.
Terk ihtarını noterden mi yoksa mahkemeden mi çekmeliyim?
Her iki yol da hukuken geçerlidir. İhtarname yerleşim yeri Aile Mahkemesi aracılığıyla gönderilebileceği gibi Noterlikler vasıtasıyla da çekilebilir. Ancak mahkeme aracılığıyla gönderilen ihtarlar samimiyet ve resmiyet açısından uygulamada daha çok tercih edilmektedir.
Terk eden eş ziynet eşyalarını (altınları) talep edebilir mi?
Ziynet eşyaları (düğün takıları) Yargıtay’ın yerleşik kararları uyarınca kural olarak kadına ait kişisel mal sayılır. Evi terk eden kadın, ziynet eşyalarının kendisinde kaldığını veya yanında götürdüğünü ispatlayamazsa, bunları diğer eşten talep edebilir. Ancak erkek tarafı altınların götürüldüğünü ispatlamakla yükümlüdür.
Terk nedeniyle boşanma davası reddedilirse ne olur?
İhtar usulüne uyulmadığı veya sürelere dikkat edilmediği için dava reddedilirse, ret kararının kesinleşmesinden itibaren 3 yıl boyunca eşler bir araya gelemezse TMK m. 166/f.son (fiili ayrılık) nedeniyle boşanma davası açılabilir.
Sonuç ve Hukuki Tavsiyeler
Terk nedeniyle boşanma, şekil şartları oldukça sıkı olan ve en ufak usul hatasında davanın reddedildiği teknik bir boşanma türüdür. İhtarın hazırlanmasından sürelerin takibine, evlilik süresince edinilen malların tasfiyesinden velayet ve tazminat taleplerine kadar her aşama uzmanlık gerektirir. Hak kaybına uğramamak adına dava sürecini titizlikle yürütmek ve alanında uzman bir aile hukuku avukatından hukuki danışmanlık almak son derece önemlidir.