Boşanma Davası Nasıl Açılır? Dilekçe, Harç ve Görevli Mahkeme

Boşanma davası nasıl açılır? Kısa cevap

Boşanma davası, yetkili aile mahkemesine verilen yazılı bir dava dilekçesiyle açılır. Dilekçeyi kendiniz de verebilirsiniz, avukatınız aracılığıyla da. Başvurma harcı ile gider avansı yatırıldıktan sonra dosya bir aile mahkemesine dağıtılır ve size bir esas numarası verilir.

Süreçte en çok hata üç yerde yapılır: yanlış mahkemeye gitmek, dilekçede istenmesi gereken talepleri atlamak ve harç ile avansı eksik yatırmak. Bu yazıda bu üç noktayı, ardından dilekçe verildikten sonra işleyen süreyi ve süreleri sırayla anlatıyoruz.

Önce boşanma sebebini ve dava açma süresini belirleyin

Boşanma davası, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu‘nun (TMK) 161 ile 166. maddeleri arasında sayılan sebeplerden birine dayanır. Zina, hayata kast, pek kötü davranış, terk ve akıl hastalığı özel sebeplerdir. En sık kullanılan genel sebep ise evlilik birliğinin temelinden sarsılması, yani ortak hayatın sürdürülemez hâle gelmesidir.

Bazı sebeplerde dava hakkı süreye bağlıdır. Zina ve hayata kast ya da pek kötü davranış sebeplerinde dava hakkı, sebebin öğrenilmesinden itibaren altı ay, her hâlde sebebin doğumundan itibaren beş yıl geçince düşer. Bu süreyi kaçırdığınızda o sebebe dayanamazsınız. Evlilik birliğinin sarsılması gibi genel sebepte böyle kısa bir hak düşürücü süre yoktur.

Eşinizle her konuda anlaşmışsanız dava yerine anlaşmalı boşanma yolu daha uygun olabilir. İki yolun farkları çekişmeli ve anlaşmalı boşanma karşılaştırmasında anlatılıyor. Bu yazı, dava açmak durumunda kalan ya da bu yolu seçen eşi esas alıyor.

Görevli ve yetkili mahkeme hangisi?

Görev, davaya hangi tür mahkemenin bakacağını belirler. Boşanma davalarına 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun uyarınca aile mahkemesi bakar. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde aynı görevi asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla yürütür. Aile mahkemesinin diğer iş türleri için aile mahkemesinin görev alanına bakabilirsiniz.

Yetki ise davanın hangi yerdeki mahkemede açılacağını gösterir. TMK 168’e göre yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Bu iki seçenek arasında seçimi davacı yapar.

Yerleşim yeri, kişinin sürekli kalma niyetiyle fiilen oturduğu yerdir. Nüfus kaydındaki adres çoğu zaman bununla örtüşür ama her zaman aynı olmaz. Eşler farklı şehirlerde yaşıyorsa hangi adresin esas alınacağını dilekçeyi vermeden önce netleştirmek gerekir.

Boşanmada yetki kuralı kesin yetki olarak uygulanır. Yani taraflar anlaşarak başka bir mahkemeyi yetkili kılamaz ve hâkim yetkisizliği kendiliğinden de gözetebilir. Yanlış yerde dava açarsanız mahkeme yetkisizlik kararı verir. Bu karar kesinleştikten sonra iki hafta içinde dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesini istemezseniz 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) md. 20 uyarınca dava açılmamış sayılır.

Dava dilekçesinde neler yazılmalı?

Dilekçenin şekil şartları HMK md. 119’da sayılmıştır. Dilekçede şunlar yer almalıdır:

• Mahkemenin adı (örneğin “… Aile Mahkemesi’ne”).
• Davacı ve davalının ad, soyad, T.C. kimlik numarası ve adresleri; avukat varsa vekilin bilgileri.
• Talep sonucu, yani mahkemeden tam olarak ne istediğiniz.
• Dayandığınız olaylar, tarih sırasıyla ve somut biçimde.
• Deliller; tanık göstereceksiniz adreslerini de yazmalısınız.
• Hukuki sebepler ve imza.

En önemli bölüm talep sonucudur. Boşanmanın yanında, durumunuza göre şunları da ayrı ayrı istemeniz gerekir:

• Ortak çocuk varsa velayet, diğer eşle kişisel ilişki düzeni ve çocuk için iştirak nafakası.
• Dava sürerken ödenecek tedbir nafakası.
• Boşanma sonrası için yoksulluk nafakası.
• Maddi ve manevi tazminat (TMK md. 174).

Hâkim, boşanma davası açılınca davanın devamı süresince gerekli geçici önlemleri, özellikle çocukların bakım ve korunmasına ilişkin olanları, kendiliğinden alır. Eş için tedbir nafakası gibi talepleri yine de dilekçede açıkça belirtmeniz hâkimin değerlendirmesini kolaylaştırır. Tedbir nafakasının mahiyeti ve sona ermesi için tedbir nafakası yazımıza göz atabilirsiniz.

Dilekçeye genellikle vukuatlı nüfus kayıt örneği, varsa çocuklara ait bilgiler ve delil olarak göstereceğiniz belgeler eklenir. Delil listesinde belirttiğiniz tanık, belge ve kayıtlar sonradan eksik bırakılırsa ispat güçleşir. Bu yüzden dilekçeyi yazmadan önce elinizdeki tüm belgeleri toplamanız yararlı olur.

Dava tarihinin ayrıca bir önemi vardır. Yasal mal rejiminde boşanma sebebiyle sona erme, dava açıldığı tarihe göre belirlenir. Boşanma ile sona eren evliliklerde mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer. Bu tarih, sonraki mal paylaşımı hesabında esas alınır.

Harç ve gider avansı nasıl belirlenir?

Dava açılırken iki ayrı ödeme yapılır: yargılama harcı ve gider avansı. Her ikisinin tutarı yıl içinde değişebildiği için burada rakam vermiyoruz. Güncel tutarı adliyedeki tevzi bürosundan, mahkeme yazı işlerinden veya avukatınızdan öğrenebilirsiniz.

Harçların dayanağı 492 sayılı Harçlar Kanunu ve ona bağlı tarifelerdir. Harca tabi davalarda davacıdan peşin olarak başvurma harcı alınır; nispi harca tabi davalarda karar ve ilam harcının dörtte biri, maktu harca tabi davalarda ise tamamı peşin alınır. Boşanmanın kendisi belli bir para değeri taşımadığı için maktu harca tabidir. Dilekçeye tazminat gibi belli bir parayı konu alan talepler eklenirse o bölüm için dava değerine göre nispi harç söz konusu olur. Harç hesabı bu yüzden talep sonucunuza göre değişir.

Gider avansı ayrıdır. HMK md. 120 uyarınca davacı, yargılama harçları ile Adalet Bakanlığınca her yıl çıkarılan tarifede belirlenen gider avansını dava açarken yatırmak zorundadır. Bu avans, tebligat ve posta ücretleri gibi giderleri kapsar. Yargılama sırasında bilirkişi, uzman görüşü veya ek tebligat gibi nedenlerle yetmezse mahkeme ek avans yatırmanızı ister. Kullanılmayan kısım dava sonunda iade edilir.

Ödemeyi mali durumunuz nedeniyle yapamıyorsanız adli yardım isteyebilirsiniz. Adli yardım, mali gücü yetersiz olanların dava açma hakkından yoksun kalmaması için getirilmiş bir ilkedir. Talep mahkemece incelenir ve reddedilirse harç ve avansı yatırmak için süre verilir. Bu süreyi kaçırmamak gerekir.

Harç ya da avans eksik yatırıldığında mahkeme size iki haftalık kesin süre verir. UYAP’ta görünen bu ara karar, hak kaybı doğurabilecek bir süredir. Eksik süresinde tamamlanmazsa dava ilerleyemez.

Dilekçeyi verdikten sonra süreç nasıl işler?

Dilekçeyi adliyedeki tevzi bürosuna ya da avukatlar için UYAP üzerinden elektronik yolla verebilirsiniz. Dava, harç ve gider avansı tahsil edildikten sonra tevzi edilir. Dosyanın hangi aile mahkemesine düştüğünü gösteren ekran ve “tevzi biriminden ilk açılış” ifadesi için UYAP’taki bu ifadenin anlamını okuyabilirsiniz.

1. Dilekçe davalı eşe tebliğ edilir. Davalının cevap süresi tebliğden itibaren iki haftadır.
2. Davalı, cevap dilekçesiyle birlikte karşı dava da açabilir. Bu durumda her iki eşin talepleri aynı dosyada birlikte görülür.
3. Boşanma davasında yazılı yargılama usulü uygulandığı için taraflar dilekçe, cevap, cevaba cevap ve ikinci cevap aşamalarından geçer. Her aşamada genel kural iki haftalık süredir.
4. Dilekçeler tamamlanınca mahkeme ön inceleme yapar, uyuşmazlık konularını belirler ve tarafları sulhe teşvik edebilir.
5. Tahkikat aşamasında tanıklar dinlenir, belgeler toplanır. Çocuk varsa mahkeme uzman görüşü veya sosyal inceleme raporu isteyebilir.
6. Mahkeme karar verir. Kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir. Boşanma, karar kesinleştiğinde sonuç doğurur.

Dilekçeyi veren eş için bu aşamalardaki başlıca süreleri tabloda topladık:

Durum	Süre	Süre ne zaman başlar?
Zina veya pek kötü davranış sebebiyle dava hakkı	6 ay (en geç 5 yıl)	Sebebin öğrenildiği günden
Yetkisizlik kararı sonrası dosyanın gönderilmesini isteme	2 hafta	Kararın kesinleştiği günden
Eksik harç ve avansı tamamlama	2 hafta (kesin süre)	Ara kararın size tebliğinden
Cevap dilekçesi ve karşı dava	2 hafta	Dava dilekçesinin tebliğinden
İstinaf başvurusu	2 hafta	Gerekçeli kararın tebliğinden

Her dosyanın koşulları farklıdır. Bu nedenle süreleri kendi dosyanızdaki tebligat tarihine göre kontrol etmek gerekir.

Hak kaybettiren yaygın hatalar

• Tebligatı gecikmeli okumak: Cevap ve istinaf sürelerini tebligatın size ulaştığı tarih başlatır. Tebligatı almamak süreyi durdurmaz, çünkü kanunun öngördüğü şekilde yapılan tebliğ geçerlidir.
• Yetki kuralını gözetmemek: Yetkisiz mahkemede dava açmak zaman kaybettirir. Dosyanın zamanında gönderilmesini istememek davanın açılmamış sayılmasına yol açar.
• Talepleri eksik yazmak: Nafaka, velayet veya tazminatı dilekçede istemezseniz bunları sonradan eklemek mümkün olmayabilir. Ek talepler için ıslah ya da yeni dava gerekebilir.
• Delil listesini ihmal etmek: Tanık adreslerini veya belgeleri süresinde bildirmemek ispat sorunu yaratır.
• Mal varlığındaki değişiklikleri göz ardı etmek: Dava öncesinde veya sürerken yapılan devirler paylaşımı etkiler. Bu konuyu boşanmada mal kaçırma yazımızda ayrıca anlattık.

Ne yapmalısınız?

Ev içinde şiddet veya ciddi bir tehdit varsa boşanma davasını beklemeyin. 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamında koruma tedbirleri, boşanma davasından bağımsız olarak talep edilebilir. Bu başvuruyu kolluğa ya da aile mahkemesine yapabilirsiniz.

Dava açmadan önce dilekçenin içeriğini ve talep sonucunu bir avukatla birlikte gözden geçirmek, sonradan düzeltilmesi zor hataları önler. Dava açıldıktan sonra dosyanızı e-Devlet’teki dava dosyası sorgulama hizmetinden takip edebilirsiniz. Bu hizmet, UYAP’ta kayıtlı davalarınızın bilgilerini ve dosya içeriklerini görüntülemenize olanak tanır. Aile hukukunda arabuluculuğa ilişkin bir yargı paketi, Adalet Bakanlığınca Ağustos 2025’te gündeme getirilmiştir. Dava açmadan önce bu konuda yürürlükte bir ön şart olup olmadığını güncel mevzuattan kontrol etmeniz yerinde olur.

Aile mahkemesi dosyalarında dilekçe hazırlığı, süre takibi ve evrak düzeni konusunda bilgi almak isterseniz Üsküdar aile hukuku avukatı olarak çalışan ekibimizle iletişime geçebilirsiniz. Her dosya kendi koşullarına göre değerlendirilir; bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır.

Sıkça Sorulan Sorular

---