Babalık Davası Nasıl Açılır, Süresi Ne Kadar?

Babalık davası, evlilik dışında doğmuş ve hukuken babası olmayan bir çocuğun, biyolojik babayla soybağının mahkeme kararıyla kurulmasını sağlayan davadır. Davayı anne veya çocuk açabilir. Dava aile mahkemesinde görülür ve baba hayattaysa ona, ölmüşse mirasçılarına karşı açılır.

Annenin dava hakkı için en önemli süre şudur: dava, doğumdan önce açılabilir, ancak doğumdan başlayarak bir yıl geçerse anne için hak düşer. Çocuğun kendi hakkı ise annenin süresine bağlı değildir. Bu iki süreyi aşağıda ayrı ayrı anlatıyoruz.

Babalık davasını kim, kime karşı açabilir?

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu‘nun 301. maddesine göre çocuk ile baba arasındaki soybağının mahkemece belirlenmesini ana ve çocuk isteyebilir. Baba başka biri değil, çocuğun biyolojik babası olduğu iddia edilen kişidir. Dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır.

Küçük çocuk adına dava açılacaksa, anne ile çocuğun çıkarı çatışabileceği için kanun kayyım (mahkemenin atadığı özel temsilci) mekanizmasını da öngörür. Kanuna göre babalık davası Cumhuriyet savcısına ve Hazineye; dava anne tarafından açılmışsa kayyıma ihbar edilir. İhbarı mahkeme yapar. Bu yüzden duruşma tutanaklarında Hazine, savcılık veya kayyım adını görmeniz olağandır.

Babalık davasının bir yan yolu da tanımadır. Biyolojik baba çocuğu gönüllü olarak resmî yoldan tanırsa mahkemeye gerek kalmaz. Baba tanımaya yanaşmıyorsa veya ulaşılamıyorsa dava açılır.

Babalık davası süresi: anne ve çocuk için farklı kurallar

Babalık davasına ilişkin süreler 4721 sayılı Kanun’un 303. maddesindedir. Bu maddedeki süreler hak düşürücü süredir. Hak düşürücü süre geçtiğinde dava hakkı sona erer. Mahkeme süreyi, taraflar ileri sürmese bile kendiliğinden dikkate alır.

Durum	Süre
Anne	Dava doğumdan önce veya sonra açılabilir. Annenin dava hakkı doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer.
Çocuğun başka bir erkekle soybağı varsa	Bir yıllık süre, bu soybağının ortadan kalktığı tarihte başlar.
Süre geçtikten sonra haklı gecikme varsa	Gecikmeyi haklı kılan sebebin ortadan kalkmasından başlayarak bir ay içinde dava açılabilir.
Çocuk	Anayasa Mahkemesi, çocuk bakımından ergin olmaya bağlanan bir yıllık süre kurallarını iptal etti. Çocuk, ergin olduktan sonra da dava açabilir.

Annenin yıllık süresi için “haklı gecikme” kapısı dardır. Bir ay gibi kısa bir süre tanınır ve her gecikme haklı sayılmaz. Bu nedenle doğumdan sonra mümkün olan en kısa sürede harekete geçmek gerekir.

Anne süreyi kaçırmışsa çocuğun hakkı bundan etkilenmez. Çocuk adına dava, mahkemece atanacak kayyım aracılığıyla ya da çocuk ergin olduktan sonra kendisi tarafından açılabilir. Çocuğa ilişkin kuralların güncel hâlini mevzuat metnindeki iptal notlarıyla birlikte kontrol etmenizi öneririz. Somut durumunuz buna göre değişebilir.

Anne evliyken doğan çocuk için babalık davası

Çocuk evlilik devam ederken veya evlilik sona erdikten sonraki belirli bir süre içinde doğmuşsa, kanun annenin kocasını baba sayar. Bu durumda başka bir erkek hakkında doğrudan babalık davası açmak mümkün olmaz. Önce koca ile çocuk arasındaki soybağının kaldırılması gerekir. Bunun yolu, ayrı bir dava olan soybağının reddidir. Bu dava soybağının reddi davası yazımızda anlatılıyor.

Soybağı reddedilip kocayla bağ ortadan kalktığında, yukarıdaki tabloda belirtilen bir yıllık süre bu tarihten itibaren işler. Ret kararının kesinleşme tarihini bilmek bu yüzden önemlidir.

Babalık davası hangi mahkemede ve hangi adımlarla açılır?

Babalık davası, aile hukukundan doğan bir davadır ve aile mahkemesinde görülür. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar. Hangi davaların aile mahkemesinin görev alanında olduğunu aile mahkemesinin görev ve yetki alanı yazımızda bulabilirsiniz.

Yetki konusunda genel kural, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu‘nun 6. maddesine göre davalının dava tarihindeki yerleşim yeri mahkemesidir. Davalının adresi belirsizse veya farklı bir yetki kuralı gündeme geliyorsa, dilekçe verilmeden önce yetki konusu mutlaka kontrol edilmelidir. Yetkisiz mahkemede açılan dava zaman kaybettirir.

Adım adım süreç şöyle işler:

1. Belgeleri toplayın. Çocuğun doğum belgesi veya nüfus kayıt örneği, kendi kimlik bilgileriniz, babanın kimlik ve adres bilgisi ilk ihtiyaç duyulanlardır. Babayla ilişkiyi gösteren mesajlar, fotoğraflar, banka dekontları, ortak tanıdıklar gibi deliller de dosyaya girer.
2. Dava dilekçesini hazırlayın. Dilekçede taraflar, ilişkinin zamanı ve niteliği, çocuğun doğum tarihi ve deliller yer alır. Talep olarak babalığın tespiti yazılır. İsterseniz çocuk için nafaka ve annenin giderlerini de aynı dilekçede isteyebilirsiniz.
3. Harç ve gider avansını yatırın. Tutarlar yıllara göre değişen tarifelerle belirlenir. DNA incelemesi gibi masraflar için gider avansı ayrıca istenir. Ödeme gücünüz yoksa mahkemeden adli yardım talep edilebilir.
4. Dilekçeyi mahkemeye iletin. Dilekçe adliyedeki başvuru bürosundan ya da elektronik yoldan verilir. Dosyanın hangi mahkemeye düştüğünü e-Devlet’teki dava dosyası sorgulama hizmetinden ve UYAP’tan izleyebilirsiniz. Dosya önce tevzi birimine gidiyorsa UYAP’taki “tevzi biriminden ilk açılış” ifadesi yazımız yardımcı olur.
5. Tebligatları takip edin. Mahkeme davalıya, savcılığa, Hazine’ye ve gerekiyorsa kayyıma bildirim yapar. Duruşma günü ve DNA numunesi için çağrı size de tebliğ edilir.

Davalının davayı kabul etmesi tek başına yeterli sayılmaz. Soybağı kamu düzenini ilgilendirdiği için mahkeme, taraf beyanlarıyla yetinmeyip gerekli incelemeyi yaptırır.

Babalığın ispatı: karine ve DNA incelemesi

Kanun babalığı ispat etmeyi kolaylaştıran bir karine (aksi ispatlanana kadar doğru sayılan varsayım) koyar. Davalının, çocuğun doğumundan önceki 300. gün ile 180. gün arasında anneyle cinsel ilişkide bulunmuş olması babalığa karine sayılır. Bu sürenin dışında olsa bile fiilî gebe kalma döneminde ilişki tespit edilirse aynı karine geçerlidir.

Davalı karineyi çürütebilir. Bunun için çocuğun babası olmasının olanaksızlığını veya başka birinin baba olma olasılığının kendisininkinden daha yüksek olduğunu ispatlaması gerekir.

Uygulamada belirleyici delil, çoğunlukla mahkemenin yönlendirdiği genetik (DNA) incelemesidir. Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre soybağı davalarında yalnızca tanık anlatımı ve taraf beyanıyla yetinilmesi çoğu zaman eksik inceleme sayılır. Bu yüzden mahkeme, genelde baba, anne ve çocuktan numune alınmasına karar verir. Mahkeme dışında kendi başınıza yaptırdığınız testler tek başına belirleyici olmayabilir. Numune alma işlemini mahkemenin gösterdiği kurum yapar.

Kanun ayrıca taraflara bir yükümlülük getirir. Taraflar ve üçüncü kişiler, soybağının belirlenmesinde zorunlu ve sağlık açısından tehlike yaratmayan incelemelere rıza göstermekle yükümlüdür. Davalı rıza göstermezse hâkim, durum ve koşullara göre bundan beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabilir. Baba hayatta değilse inceleme, mahkemenin belirleyeceği başka yöntemlerle yapılır. Bu durum dosyanın süresini uzatabilir.

Karar çıkarsa neler değişir?

Mahkeme babalığa hükmettiğinde çocuk ile baba arasında soybağı hukuken kurulmuş olur. Karar kesinleştikten sonra nüfus kaydı buna göre güncellenir. Kararın sonuçları birkaç alanda ortaya çıkar:

• Annenin giderleri: Kanunun 304. maddesine göre anne, babalık davasıyla birlikte veya ayrı olarak babadan veya mirasçılarından doğum giderlerini ve kanunda sayılan diğer giderleri isteyebilir.
• Çocuk için nafaka: Baba, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılmakla yükümlü olur. Miktar tarafların mali durumuna ve çocuğun ihtiyaçlarına göre belirlenir. Hesaplama mantığı için nafaka nasıl hesaplanır yazımıza bakabilirsiniz.
• Velayet: Evlilik dışında doğan çocukta velayet kural olarak anneye aittir. Babalık hükmü velayeti kendiliğinden babaya geçirmez. Velayetin değişmesi ayrı bir dava konusudur. Ölçütler çocuğun velayeti kime verilir yazımızda anlatılıyor.
• Miras: Soybağı kurulduktan sonra çocuk, babanın yasal mirasçıları arasında yer alır. Baba ölmüşse miras paylaşımı bu karardan etkilenir.

Karardan memnun olmayan taraf, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf (bölge adliye mahkemesine başvuru) yoluna gidebilir. Bu süre kaçırılırsa karar kesinleşir.

Babalık davasında hak kaybettiren hatalar

• Doğumdan sonra bir yılın geçmesini beklemek ve annenin dava hakkını düşürmek.
• Anne evliyken doğan çocuk için doğrudan babalık davası açmak. Önce soybağının reddi gerekir.
• DNA incelemesi için çağrıldığınız gün gitmemek veya gider avansını süresinde yatırmamak.
• Babanın adresini yanlış göstermek. Tebligat yapılamayınca dosya aylarca ilerlemez.
• Çocuğun yararına olmayan bir anlaşmayla davadan vazgeçmek. Çocuğun kendi dava hakkı saklı kalsa da dosyada yeniden zaman ve masraf doğar.

Ne yapmalısınız?

Önce çocuğun doğum tarihine göre annenin bir yıllık süresinin işleyip işlemediğini belirleyin. Çocuğun nüfus kaydında başka bir erkeğin baba olarak görünüp görünmediğini kontrol edin. Süre başlamamışsa veya dolmuşsa seçenekleriniz değişir.

Ardından babayla ilişkiyi gösteren yazışma ve belgeleri saklayın, babanın güncel adresini öğrenmeye çalışın. Dilekçeyi hazırlamadan önce yetkili mahkemeyi, talepleri (nafaka, gider, velayet düzeni) ve varsa adli yardım ihtiyacını bir avukatla değerlendirmeniz hak kaybı riskini azaltır.

Babalık davası, nafaka ve velayet gibi aile hukukuna ilişkin sorularınız için Üsküdar’daki büromuzla iletişime geçebilir, ekibimiz hakkında bilgi almak için İstanbul aile hukuku avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz. Her dosya kendi koşullarına göre değerlendirilir; bu nedenle belgelerinizle birlikte başvurmanız süreci netleştirir.

Soybağı kurulan çocuğun miras hakkı için de belge gerektiğinden, mirasçılık belgesinin nasıl alındığını ayrıca okuyabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

---