Mirasçılık belgesi, yani halk arasındaki adıyla veraset ilamı, iki yerden alınabilir: noterlikten veya sulh hukuk mahkemesinden. Nüfus kayıtları yeterliyse ve başvuran yabancı değilse noter yeterlidir. Kayıtlar eksikse, yabancı bir mirasçı varsa ya da vasiyetname gündemdeyse mahkemeye gidilir. Mirasçılardan yalnızca biri başvursa bile belge tüm mirasçıları gösterir.
Belge çıktıktan sonra e-Devlet’te “Veraset İlamı Sorgulama” hizmetinden görüntüleyebilirsiniz. Banka, tapu, sigorta ve vergi işlemlerinde bu belge istenir. Ölümden sonra ilk işlerden biri olarak belgeyi almanız gerekir, çünkü veraset ve intikal vergisi beyanı için de aranır. Aşağıda hangi yolun size uyduğunu ve her yolun adımlarını bulacaksınız.
Mirasçılık belgesi nedir, ne işe yarar?
Mirasçılık belgesi, ölen kişinin (murisin) kimlerin mirasçısı olduğunu ve her birinin payını gösteren resmî belgedir. Dayanağı 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu‘nun 598. maddesidir. Bu belge olmadan bankadaki hesaba, tapudaki taşınmaza ya da murisin taraf olduğu bir dosyaya mirasçı sıfatıyla müdahale etmek çoğu zaman mümkün olmaz.
Belgenin sınırını bilmek gerekir. Belge size mirasın paylaşıldığını göstermez, yalnızca mirasçı olduğunuzu ve payınızı ortaya koyar. Nüfus kaydında görünmeyen bir mirasçı sonradan ortaya çıkarsa belge değişebilir. Örneğin soybağı sonradan kurulan bir çocuk mirasçı olabilir. Bu konuyu babalık davası yazımızda ayrıca ele aldık.
Mirasçılık belgesi noterden mi, mahkemeden mi alınır?
Noterler 1512 sayılı Noterlik Kanunu’nun 71/A maddesi uyarınca mirasçılık belgesi verebilir. Ancak kanun üç durumu dışarıda bırakır: işlemin yargılama gerektirmesi, nüfus kayıtlarının yetersiz olması ve belgenin yabancılar tarafından talep edilmesi. Bu hâllerde noter belge veremez. Yönetmelik ayrıca bilirkişi incelemesi veya tanık dinlenmesi gerektiren durumları da noter yetkisi dışında sayar.
| Durum | Başvuru yeri |
|---|---|
| Yasal mirasçılar nüfus kayıtlarından net anlaşılıyor, başvuran Türk vatandaşı | Noterlik veya sulh hukuk mahkemesi |
| Ölüm nüfus kaydına işlenmemiş, kayıtlar eksik | Sulh hukuk mahkemesi |
| Başvuran yabancı veya çifte vatandaş | Sulh hukuk mahkemesi |
| Vasiyetname ile mirasçı atanmış | Sulh hukuk mahkemesi |
Vasiyetle mirasçı atanmışsa mahkeme, atanmış mirasçı olduğunuzu gösteren ayrı bir belge verir. Murisin vasiyetnamesi bulunuyorsa önce sulh hukuk mahkemesinin vasiyetnameyi açması gerekir. Bu durumda noter yolu kapalı olduğundan doğrudan mahkemeye gitmeniz daha sağlıklıdır.
Noterden mirasçılık belgesi alma adımları
Noter yolu genellikle daha hızlıdır, çünkü yargılama aşaması yoktur. İşlem şöyle ilerler:
- Murisin ölüm tarihini ve mirasçıları belirleyin. Başvuran olarak kimlik belgenizi yanınızda bulundurun.
- Herhangi bir noterliğe sözlü ya da yazılı başvurun. Yönetmeliğe göre talep, noterlikte tutanağa geçirilir.
- Noter nüfus kayıtlarını inceler. Kayıtlar çoğunlukla elektronik ortamda notere ulaşır. Gerekirse nüfus müdürlüğünden yazıyla istenir.
- Yasal mirasçılık tespit edilirse noter, miras paylarını gösteren belgeyi ve suretlerini verir.
Noter ücreti, Adalet Bakanlığı’nın çıkardığı Noterlik Ücret Tarifesi’ne göre belirlenir ve tarife dönemsel olarak güncellenir. Güncel tutarı başvuracağınız noterlikten öğrenmeniz gerekir. Vekil aracılığıyla başvuracaksanız vekâletnamenizi de götürmelisiniz.
Mahkemeden mirasçılık belgesi alma adımları
Sulh hukuk mahkemesine başvuru, karşı tarafın bulunmadığı bir dava türüdür. Hukukta buna çekişmesiz yargı işi denir ve dilekçede davalı yerine “hasımsız” yazılır. HMK’nın 384. maddesine göre aksine bir hüküm yoksa çekişmesiz yargı işlerinde talepte bulunanın veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir. Başvuruyu yaparken 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu‘nun bu hükmünü esas alabilirsiniz.
- Dilekçenizde murisin ölüm tarihini, mirasçılarını ve belgeye neden ihtiyaç duyduğunuzu yazın. Mirasçılardan biri tek başına başvurabilir.
- Dilekçeyi, kimlik belgeniz ve murisin ölümünü gösteren nüfus kayıtlarıyla birlikte oturduğunuz yerdeki sulh hukuk mahkemesine verin. Kayıtlara mahkeme de çoğunlukla elektronik ortamdan ulaşır.
- Harç ve gider avansı dosya açılırken ödenir. Bu tutarlar dönemsel değiştiği için güncel miktarı mahkeme kaleminden öğrenin.
- Dosya esas numarası alır. Hâkim, nüfus kayıtlarına bakarak mirasçıları ve payları belirler, belgeyi bu doğrultuda verir.
Dosyanızın UYAP’ta “tevzi” ifadesiyle göründüğünü fark ederseniz endişelenmeyin. Bu, dosyanın hangi mahkemeye düşeceğini belirleyen ilk kayıttır. Ayrıntısını UYAP’ta tevzi biriminden ilk açılış yazımızda anlattık.
Mirasçılık belgesi e-Devlet’te nasıl görüntülenir?
Hem mahkemeden hem noterden alınan belgeler e-Devlet’te sorgulanabilir. e-Devlet’te Adalet Bakanlığı ve Türkiye Noterler Birliği hizmetleri arasında “Veraset İlamı Sorgulama” adlı bir hizmet bulunur. Adalet Bakanlığı’nın duyurusuna göre mirasçı olarak UYAP’a kayıtlı olan kişiler bu hizmetten belgeyi görüntüleyebilir.
Belgeyi bulamıyorsanız genellikle şu nedenlerden biri vardır: işlem henüz sisteme işlenmemiştir ya da kaydınız mirasçı olarak girilmemiştir. Mahkemeden aldıysanız dosya kaleminden, noterden aldıysanız ilgili noterlikten bilgi isteyin. Ayrıca e-Devlet’te “mirasçısı olduğunuz kişi adına” çalışan başka sorgulamalar da vardır. Bunlarla murise ait hukuk ve icra dosyalarını listeleyebilirsiniz. Bu, murisin borç ya da dava durumunu anlamak için işe yarar.
Bankalardaki hesaplar için de benzer bir yol var. e-Devlet’teki mevduat sorgulama hizmeti, mirasçılık belgesi kurum tarafından doğrulandıktan sonra murisin hangi bankalarda hesabı olduğunu gösterir. Bireysel emeklilik sözleşmeleri için de benzer bir sorgulama bulunur. Ancak bu hizmetlerin kapsamı ve erişim koşulları sonradan değişebilir.
Belgeyi aldıktan sonra işleyen süreler
Belge almak tek başına bir süreyi durdurmaz. Önce iki süreyi takvime işleyin:
- Veraset ve intikal vergisi beyannamesi: Türkiye’deki ölümlerde ölümden itibaren dört ay içinde verilmelidir. Belge bu beyan için de gerekir, bu yüzden başvuruyu geciktirmemek gerekir.
- Mirasın reddi: Ölümü ve mirasçı olduğunuzu öğrendiğiniz tarihten itibaren üç aydır. Murisin borcu mal varlığından fazla görünüyorsa belge alırken bu süreyi de hesaba katın.
Taşınmaz birden fazla mirasçıya geçtiyse ve anlaşamıyorsanız paylaşım ayrı bir dava konusudur. Satış, paylaştırma ve masraf kalemleri için izale-i şüyu davası rehberimize bakabilirsiniz.
Yanlış veya eksik mirasçılık belgesine karşı ne yapılır?
Noterin verdiği belge hakkında menfaati ihlal edilenler sulh hukuk mahkemesine itiraz edebilir. Mahkeme kararının bir örneğini ilgili notere ve Türkiye Noterler Birliği’ne bildirir. Mahkemenin verdiği belge için ise belgenin iptali ve yeni belge verilmesi istenebilir. HMK’nın 11. maddesinin üçüncü fıkrasına göre bu davalarda mirasçıların her birinin oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir.
Yanlış belge çoğunlukla şu durumlarda ortaya çıkar: bilinmeyen bir mirasçı, kaydı düzeltilmemiş soybağı, yanlış girilmiş ölüm kaydı. Bu tür bir itirazın sonucu, dosyadaki delillere ve mirasçıların konumuna göre değişir.
Başvuruda sık yapılan hatalar
- Nüfus kaydında ölüm işlenmeden noterlikten belge istemek. Noter bu durumda işlemi yapamayacağından zaman kaybedersiniz.
- Vasiyetname olduğunu bildiği hâlde noterden belge almaya çalışmak. Sonradan vasiyetname çıkarsa belge iptal edilebilir.
- Yabancı veya çifte vatandaş mirasçı bulunan dosyada noter yolunu denemek. Bu durumda mahkemeye gitmek gerekir.
- Belgeyi aldıktan sonra mirasın reddi süresini kaçırmak. Süre belge alınmasıyla durmaz.
- Belgedeki pay oranlarını ve kişi bilgilerini kontrol etmeden bankaya ya da tapuya götürmek. Hatalı bir isim veya pay, işlemlerin geri çevrilmesine yol açar.
Her dosya kendine özgüdür. Mirasçı sayısı, vasiyet, yurt dışı unsuru ve murisin borçları sürecin hangi yoldan yürüyeceğini değiştirebilir.
Ne yapmalısınız?
Önce murisin nüfus kaydında ölümün işlendiğinden emin olun. Kayıtlar eksiksizse ve yabancılık ya da vasiyet unsuru yoksa noterliğe başvurabilirsiniz. Aksi hâlde oturduğunuz yerdeki sulh hukuk mahkemesine dilekçe verin. Belgeyi aldıktan sonra e-Devlet’ten görüntüleyip pay oranlarını kontrol edin.
Mirasçılar arasında anlaşmazlık, vasiyet veya murisin borçları varsa işlemlere başlamadan önce evrakınızı bir avukata göstermeniz yararlı olur.
Mirasçılık belgesi, vasiyet, mirasın reddi ve paylaşım gibi konularda dosyanızı birlikte değerlendirmek isterseniz Üsküdar miras avukatı olarak büromuza ulaşabilirsiniz. Bilgilendirme amaçlı olan bu yazı, somut dosyanıza özel bir hukuki görüş yerine geçmez.
Sıkça Sorulan Sorular
Mirasçılık belgesini tek başıma alabilir miyim?
Evet. Yasal mirasçılardan biri, noterliğe veya sulh hukuk mahkemesine tek başına başvurarak belgeyi alabilir. Belgede tüm mirasçılar ve payları yer alır, bu yüzden diğer mirasçıların imzası ya da muvafakati gerekmez.
Veraset ilamı ile mirasçılık belgesi aynı şey midir?
Evet, ikisi aynı belgenin farklı adlarıdır. Veraset ilamı halk arasında kullanılan eski bir addır. Kanunlarda ve resmî evraklarda “mirasçılık belgesi” ifadesi geçer. Banka ve tapu gibi kurumlar iki adı da aynı anlamda kabul eder.
Mirasçılık belgesi kaç gün içinde çıkar?
Süre sabit değildir. Noterde nüfus kayıtları net ise işlem genellikle başvuru sırasında tamamlanır. Mahkemede ise dosyanın yoğunluğuna ve kayıtların eksiksiz olmasına göre değişir. Güncel süre için mahkeme kalemine ya da noterliğe sormak en doğru yoldur.
Yurt dışında yaşayan mirasçı belgeyi nereden alır?
Noterler belgeyi yabancılar adına vermez. Çifte vatandaşlık veya yabancılık unsuru varsa başvuru sulh hukuk mahkemesine yapılır. Yurt dışından başvuracaksanız vekil tayin edebilirsiniz. Vekâletname, işlem yapılacak yer ve geçerlilik şartları açısından önceden kontrol edilmelidir.
Mirasçılık belgesinin süresi dolar mı?
Belgede yazılı bir geçerlilik süresi yoktur. Ancak bazı kurumlar, güncelliği doğrulamak için belirli bir tarihten eski belgeleri yeniden isteyebilir. Mirasçı durumunda sonradan değişiklik çıkarsa belge iptal edilip yenisi verilebilir.